Para Politikası Araçları Nelerdir? [En Sık Uygulananlar]

Para politikası nedir? Para politikası araçları nedir? Para politikaları hangi amaçla kullanılır? Ekonomistlerin dilinde çokça duyduğunuz bu kavramlar size karmaşık geliyor olabilir.

Bir ülke ekonomisini etkileyen kuruluşlar; enflasyon, gelir dağılımı, istihdam ve büyüme gibi konularda belirlenen hedeflere ulaşmak için farklı politikalar uygular. Peki nedir bu uygulamalar? Bunlar İktisat ve para politikası olursak sınıflandırılır.

İktisat  politikası; kamu giderleri, vergiler, borçlanma ve bütçe politikası gibi konularla ilgilidir.

Para politikaları ise ülkenin merkez bankasının ekonomideki paranın miktarını ve fiyatını belirlemeye yarayan uygulamalardır.

Bu yazımda başlığından da anlaşılacağı gibi para politikaları nedir? Para politikaları araçları nelerdir konusunu aydınlatıyor olacağız.

Genel hatlarıyla ele aldığım para politikaları ve para politikası araçları konusunun çok daha derin bir konu olduğunu belirtmek isterim.

Gelin bu sürekli duyduğumuz para politikaları konusunu birlikte inceleyelim.

Para Politikası Nedir?

Para politikası; ülkenin merkez bankasının ya da ekonomiyi etkileyen finans kuruluşlarının fiyat istikrarını ve ekonomi istikrarını sağlayarak para arzına müdahale yoluyla ülke ekonomisine yön vermesidir.

para politikası araçları nelerdirPara politikası ve maliye politikası ayrı ayrı oluşturulur. Para politikası, genişletici veya daraltıcı olarak adlandırılır. Para politikası dünyada, 19. yüzyılın sonlarından beri uygulanmaktadır.

Genişleme politikası, bir para otoritesi prosedürlerini ekonomiyi canlandırmak için kullandığında ortaya çıkar.

Genişletici bir politika, kısa vadeli faiz oranlarını normal orandan daha düşük tutar veya ekonomideki toplam para arzını normalden daha hızlı artırır.

Daraltıcı politika, kısa vadeli faiz oranlarını normalden daha yüksek tutar, para arzının büyüme oranını yavaşlatır, hatta kısa vadeli ekonomik büyümeyi yavaşlatmak ve enflasyonu düşürmek için düşürür.

Daraltıcı politika, işsizliğin artmasına ve tüketiciler ve işletmeler tarafından borçlanma ve harcamaların azalmasına neden olabilir, bu da çok güçlü bir şekilde uygulanırsa sonunda ekonomik bir durgunluğa neden olabilir.

para politikası amaçları nelerdir?

Günümüzde pek çok ülkenin merkez bankası fiyat istikrarını sağlamak için kullanır. Para politikasına yön verirken genellikle kısa vadeli faiz oranı kullanılır

Kısa vadeli faiz oranı merkez bankalarının finansal kuruluşlarla işlemlerinde kullandığı faiz oranıdır.

Faiz oranında yapılan bir değişiklik bankaların ve diğer finansal kuruluşların kendi müşterileri için belirledikleri faiz oranlarını, varlık fiyatlarını, döviz kurlarını ve beklentileri etkiler.

En İyi 6 Forex Şirket Puanım
1. Olive Markets
(Türkçe Destek)
4.9
2. FXPro 4.7
3. XM 4.6
4. FXTM 4.5
5. XTrade 4.4
6. İdealFX 4.4

Böylece ekonominin gidişatı yani ekonomik aktivite ve fiyatlar genel seviyesi üzerinde etkili olur.

Ülkemizde para politikası belirleme yetkisine sahip tek kurum Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB)’dir. Bu konuda bazı ülkelerin sadece merkez bankaları değil farklı finansal kuruluşları da yetkilendirilebilir.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, para politikasını ülkede fiyat istikrarına ulaşmak amacıyla kullanır.

Para Politikası Türleri Nelerdir?

Enflasyon hedeflemesi: ekonominin genel değişkenlerinin ve verilerinin dikkate alınarak belirli bir dönem için kabul edilebilir bir enflasyon oranının belirlenmesi ve para politikalarının belirlenen orana ulaşacak şekilde yürütülmesidir.

Fiyat Seviyesi Hedeflemesi: Fiyat seviyesi hedeflemesi sabit kur ve yönetilen dalgalı kur olarak ikiye ayrılır. Sabit kur, yerel para biriminin değerinin, başka bir para biriminin veya para birimleri sepetinin değerine veya altın gibi başka bir değere bağlandığı kur düzenidir.

Resmi bir kur hedefi olmaksızın döviz kurlarının serbest olarak piyasada belirlendiği, ancak otoritelerin piyasaya döviz satmak ya da piyasadan döviz almak suretiyle kurlara müdahale edebildiği kur rejimidir.

Para Politikası Araçları Nelerdir?

Para politikası araçları nelerdir?

Ülkeler para politikası araçları olarak çeşitli enstrümanlar kullanır. Peki ülkemizde durum nasıldır? Merkez bankası para politikası için hangi araçları kullanır?

Bu soruların cevabını gelin en anlaşılır haliyle başlık başlık inceleyelim.

Faiz Oranları Kontrolleri

Merkez bankaları faiz oranlarını arttırarak ya da düşürerek piyasaya müdahale edebilirler. Faiz oranları kontrolleri aracı kullanılarak bankaların ve diğer mali ve finans kuruluşlarının mevduat faizleri ve kredi faizlerinde değişiklikler olabilir.

Genellikle gelişmişimi beklenen sektörlere düşük faizli mevduatlar ya da faizler sunularak teşvik sağlanır. Böylece para akışı bu sektörlere yönlendirilmiş olur.

Açık Piyasa İşlemleri

Merkez bankasının en sık kullandığı para politikası araçlarından biriside açık piyasa işlemleridir.

Bu işlem devlet tahvillerinin alıp satılması ile gerçekleştirilir. Bunun sunucunda bankalarda likidite artışı meydana gelir. Bankaların verdiği kredi miktarında artış olduğu için yatırım ve harcama oranında da artış görülür.

Kredi Tavanı

Merkez bankası, bankaların vereceği kredi miktarlarında yükseltme ya da sınırlama yapabilir.

Bazı sektörlere verilecek kredi miktarını kısıtlama getirerek teşviki sağlanmak istenen sektörlere kredi imkânı sunulur.

Reeskont Oranlarının Farklılaştırılması

Halk arasında vadesi gelmemiş çeklerin kırdırılması olarak bilinen bu işlem çeklerin nakte çevrilmesi için yapılır. Çekin vadesi gelmeden kırdırıldığı için değerinin altında nakit getirir.

Bankalar bu çekleri merkez bankasına iskontolu satar. Bu işlem sırasında merkez bankasının uyguladığı faiz oranına reeskont oranı denir.

Döviz İşlemleri

Merkez bankasının döviz alması ile kur yükselir. Eğer döviz satarsa kur düşer. Böylece ulusal para ile döviz arasındaki kur farkına müdahale etmiş olur.

En güvenilir forex aracı kurumları yazımı buradan okuyabilirsiniz. 

Zorunlu Karşılık Oranları ve Disponilite Uygulamaları

Bankaların sermayelerinin bir kısmını merkez bankası bünyesinde tutma zorunluluğu vardır. Bu miktara disponilite ya da zorunlu karşılık oranı denir.

Eğer bu zorunlu karşılık oranı yükselirse bankaların kredi verme miktarı düşer. Banka likiditesindeki azalıştan kaynaklanan bu durum nedeniyle piyasalara para akışı miktarı düşer.

Bu daraltıcı para politikası aracı olarak geçer. Tam tersi durum uygulanırsa genişletici para politikası aracı uygulanmış olur.

Para Politikası Amaçları Nelerdir?

Ülkenin merkez bankasının ya da ekonomiyi etkileyen finans kuruluşlarının piyasadaki fiyat istikrarını ve ekonomik istikrarını sağlamaktır. Para arzına yapılan müdahaleyle ülke ekonomisine yön vermesi para politikası amaçları nelerdir sorunusun cevabıdır diyebiliriz.

Para politikasının amaçları şu şekildedir:

  • Fiyat istikrarını sağlayarak enflasyonu kontra altına almak
  • Döviz kurlarındaki değişimleri kontrol etmek ve dış ödemeler dengesini sabit tutmak
  • Ülkedeki istihdamı arttırarak işsizliği ortadan kaldırmak
  • Yatırımcılara daha sağlıklı bir ortam yaratmak için faiz istikrarını sağlamak ve kontrol etmek
  • Ülkenin belirlediği ekonomik büyüme hedefine ulaşmak için çalışmalar yürütmektir.

Para politikası nedir, para politikası türleri nelerdir, para politikası araçları nelerdir ve nasıl uygulanır, para politikası amaçları nelerdir gibi temel konuları sizlere aktardım. Yazının başında da söylediğim gibi bu konu çok daha derin bir konudur.

3 yıl Ziraat Bankası’nda, 7 yılı aşkın bir süre de İş Yatırım’da çalıştım. Son 1 yıldır ise freelance yatırım danışmanlığı yapıyorum. Sizler de finansal piyasalar hakkında bilgi edinmek isterseniz blogumda yer alan şirket incelemeleri ve finans yazılarımı okuyabilirsiniz.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here