İkame Mal Nedir? İkame Mallar Nelerdir?

İkame nedir? İkame mal nedir? Bir başka şeyin yerine koyma, yerine kullanma ikame olarak tanımlanır. İkame ürün nedir diye baktığımızda ise bir başka ürünün yerine kullanılan ürüne ikame ürün denir.

İkame ürünler, birbirinin yerine kullanılabilen ürünlerdir. Benzer özelliklere sahiptirler ve aynı problemleri çözerek onları alternatif hale getirirler.

İkame mallar nedir? İkame mal veya ikame mallar, aynı tüketiciler tarafından aynı amaç için kullanılabilecek en az iki üründür. Bu yazımda ikame mal ne demek olduğu hakkında en detaylı bilgilere ve örneklere yer verdim.

Öncelikle ikame mal nedir diyerek giriş yapalım. Ardından da İkame mal örnek vererek devam edelim. Günlük hayatta sıkça karşılaştığımız bir terim olmasından dolayı aslında herkesi ilgilendiren bir konu. Ancak bu yazımı özellikle ekonomi ve finans konusunda kendisini geliştirmek isteyenlerin okumasını tavsiye ediyorum.

İkame Mal Nedir?

İktisat ve tüketici teorisinde ikame veya ikame mal, tüketicilerin temelde aynı veya benzer olarak gördüğü bir ürün veya hizmeti ifade eder. Başka bir deyişle, aynı işlev için kullanılacak kadar benzer mallardır.

Mekân ve zamana bağlı bir şekilde birbirinin yerine kullanılabilen veya birbirinin yerine geçebilen mallara ikame mal denir. Tüketicilerin aynı ihtiyaçlarını karşılamaya yarayan ikame mallara aynı zamanda rakip mallar da denilmektedir. İngilizce olarak ise “Substitute goods” olarak geçmektedir.

ikame mal nedir

İkame mallar ne demek diye baktığımızda; bir tüketici için benzer ihtiyaçları karşılayan mallar birbirinin yerine geçer yani birbirlerini ikame ederler. Bu tür mallara ikame mallar denir.

Kepekli ekmek ve beyaz ekmek, tavuk eti ve balık, bulgur ve pirinç gibi birbiri yerine kullanılabilen mallar ikame mal örnek olarak verilebilir.

Bir ikame malın fiyatı arttığında, diğer ikame malın talebi de artar. Bu pozitif çapraz fiyat esnekliği olarak bilinir. İkame mallar, bir rakip tarafından kolayca değiştirilebildikleri için oldukça rekabetçidir.

İkame mallar, rekabetçi bir ortamın olmasını sağlar. Bu önemlidir çünkü fiyatların düşmesine ve kalitenin yükselmesine yardımcı olur. Basit bir ifadeyle, bir malın fiyatı arttığında, ikame malın talebi artacaktır.

Örneğin, Starbucks kahve fiyatlarını 10 TL’den 15 TL’ye çıkardığında; müşteriler bunun yerine Kahve Dünyası’ndan 10 liraya kahve almayı tercih edeceklerdir. İkame mallar kimi zaman aynı ürünün farklı markaları olarak da karşımıza çıkabilir. Bu örnekte olduğu gibi.

İki tür ikame mal bulunmaktadır: dolaylı ve doğrudan. Doğrudan bir ikame, iki ürünün kolaylıkla birbiriyle değiştirilebilmesidir. Pepsi ve Coca Cola buna örnek olarak verilebilir.

Buna karşılık, dolaylı ikame, iki malın hala birbiriyle değiştirilebildiği, ancak zayıf bir korelasyona sahip olduğu durumdur. Örneğin, bowling ve dans dersi. Dans eğitmeni, dans dersini iptal etmesiyle birlikte, tüketiciler bunun yerine bir bowling oyunu ile kendilerini eğlendirmek isteyebilirler. Aradaki fark, ikisinin genellikle birbirinin yerine geçmemesidir.

İkame Mallara Örnek Olarak Neler Verilebilir?

Aslına bakılırsa ikame mal örnek olarak çok sayıda ürün veya hizmet verilebilir. İkame ürünler arasında doğrudan ya da dolaylı olarak bir yerine tercih edilme durumu olabilir. Bu nedenle ikame mal örnekleri verirken bu durumu göz önünde bulundurmak gerekir.

Doğrudan ikame mallar çok benzerdir ve birtakım özellikleri paylaşırlar. Örneğin, Coca-Cola ve Pepsi, kola pazarında doğrudan ikame ürünlerdir. Bunlar aynı zamanda ‘kategori içi ikameler’ veya ‘yakın ikameler’ olarak da adlandırılır.

İkame mallara örnek:

En İyi 6 Forex Şirket Puanım
1. Olive Markets
(Türkçe Destek)
4.9
2. FXPro 4.7
3. XM 4.6
4. FXTM 4.5
5. XTrade 4.4
6. İdealFX 4.4
  • Pepsi ve Coca-Cola
  • McDonalds ve Burger King
  • Playstation ve Xbox
  • Süpermarket markalı ve diğer markalı ürünler
  • Araba veya Tren ile ulaşım
  • iPhone ve Samsung Galaxy
  • Pizza Hut ve Domino’s
  • Fiziksel Kitaplar ve E-kitap okuyucu

ikame mal örnek

Doğrudan İkameler mallar birçok ortak özelliği paylaşıyor, ancak en önemlisi tüketiciler ikisi arasında kolayca geçiş yapabiliyor.

Doğrudan ikame mallar, yüksek çapraz talep esnekliğine sahiptir. Açıklamak gerekirse, bu iki ürünün kolayca birbiri yerine tercih edilebildiği durumdur. Müşterilerin tercihi, değişkenlerdeki herhangi bir değişiklikten oldukça etkilenebilir; özellikle fiyat doğrudan ikame mallar arasında önemli bir tercih sebebi olabilir.

Örneğin; Coca-Cola’nın fiyatı yükseldiğinde ve satışları yüzde 10 düştüğünde; Pepsi’nin satışları yüzde 10’a yakın artar. Diğer bir deyişle; ikisi arasında yüksek bir korelasyon varsa, doğrudan ikame mallar olarak kabul edilebilirler.

Dolaylı ikame mallar, görünüşte ilgisiz görünen farklı endüstrilerden veya kategorilerden gelebilir. Örneğin, bowling oynamanın fiyatı yükselebilir, bu nedenle tüketiciler bunun yerine daha fazla video oyunu satın alır. Bunlar farklı ürünlerdir ve farklı sektörlerdendir, ancak tüketiciler bir kısmı kolaylıkla ikisini ikame edebilir.

Bu ikame mallar arasında talebin düşük çapraz esnekliği söz konusu olmaktadır. Örneğin, bir tüketici baklava almak için bir markete gidebilir, ancak hiç kalmadığını görebilir. Bunun yerine bir kilo muz almaya karar verebilir. Tamamen alakasız iki öğe, ancak aslında ikame edilebilirler.

Bu türden ikame mallar örnek açısından değişik gelebilir. Bu nedenle ikame mallara örnek olarak verilirken son sıralarda yer alırlar.

Dolaylı ikame mallar çok yaygın değildir, bu nedenle çapraz talep esnekliği düşüktür. Bowling fiyatındaki artış ve satışlarda yüzde 10’luk bir düşüş, video oyunu satışlarını yalnızca yüzde 1 oranında artırabilir. Bu nedenle ikisi arasındaki ilişki zayıftır. Ancak, pazarlamacıların bunu dikkate alması önemlidir.

Tam İkame Mallar Nedir?

Bazı mallar tüketiciler için birbirine yakın ihtiyacı giderme duygusu verebilmektedir. Bu nedenle birbirinin yerine geçebilecek mallardır. Bu tür mallara ikame mallar adı verildiğini artık biliyoruz.

Birbiri yerine kullanılabilen iki mal arasındaki ikame ilişkisi sadece tek bir malın tüketilmesine sebebiyet verecek şekilde kuvvetli ise bu mallar tam ikame mallar olarak adlandırılır.

Tam ikame mallar fayda fonksiyonu doğrusaldır. Kayıtsızlık eğrileri de yine doğru şeklindedir. Örneğin, bir tüketici yemekten sonra ya çay ya da kahve tüketiyorsa ve hiçbir zaman hem çay hem de kahve tüketmiyorsa, bu tüketici için çay ve kahve tam ikame mallardır. Birbirleri yerine tam geçebiliyorlardır.

ikame mallar

Yukarıdaki görselde görüleceği üzere X ve Y malları tam ikame mallardır. Bu nedenle kayıtsızlık eğrileri negatif eğimli ve doğrusal şekildedir. Tüketici X ve Y mallarından yalnıza birini tercih etme eğilimindedir. Fayda U1’den U3’e doğru giderek artar ve en çok U3 doğrusundadır.

Tam ikame mallarda malların arasındaki ikame ilişkisi mutlaktır, yani tüketici için bir malın bir biriminin sağladığı fayda, tam olarak diğer bir malın belli bir miktarı tarafından sağlanmaktadır.

Dolayısıyla tüketici, her iki malın birim fiyatları ve birbirleri yerine geçen tüketim miktarlarını dikkate alarak ya bir malı ya da diğerini tüketmeyi tercih eder. Mutlak değer olarak azalan marjinal ikame oranı ilkesi bu mallar için geçerli değildir.

Çünkü, birbirini tam olarak ikame eden bu mallarda Marjinal İkame Oranı, yani bir malın bir birimindeki artışın diğer malın tüketiminden yol açtığı fedakârlık miktarı her tüketim düzeyinde aynı kalmaktadır. Yani Marjinal İkame Oranı, kayıtsızlık eğrisinin her noktasında sabittir ve Kayıtsızlık Eğrisi de doğrusal olmaktadır.

Tüketicilerin İkame Mal Tercih Etme Sebepleri Nelerdir?

Temelde ikame malların tercih edilmesini etkileyen pek çok sebep bulunabilir. Ancak en çok kabul gören ikame mal tercih etme sebepleri şunlardır:

  • Fiyat
  • Miktar
  • Kalite
  • Zevk ve Tercihler
  • Coğrafi Yakınlık
  • Gelir

Fiyat, tüketicilerin ikame mal tercih etmesindeki en önemli nedenler arasında ilk sırada gelmektedir. Örnek olarak bir Mc Donalds’tan bir hamburger almak istediğinizde fiyatın 25 TL’den 35 TL’ye yükseldiğini gördünüz. Aynı hamburgerin Burger King’deki fiyatının ise 25 TL olduğunu görünce oradan almaya karar verebilirsiniz. Bir tüketici her ikame ürün için bir değer belirler. O değer hangisinde faydasına ise onu tercih eder.

ikame mal nedir

Miktar ya da arz da ikame mal tercihi yapılırken önemli etmenlerden biridir. İstediğiniz bir ürün markette kalmadıysa ikamesini tercih edebilirsiniz. Buna verilecek belki de en doğru örnek ekmek olacaktır. Fırında beyaz ekmek kalmadığı zaman fırıncı size alternatif ekmekleri sayacaktır. Tercihinizi tam buğday ekmekten yana kullanabilirsiniz.

Bir ürünün kalitesi ikame ürün talebini etkileyebilecek faktörlerden biridir. Satın almaya düşündüğünüz bir ürünün kalitesiz olduğuna karar verirseniz bunun yerine o ürünün ikamesini tercih edebilirsiniz.

Zevk ve tercihler ileride değişkenlik gösterebilir. Örneğin bir tüketici baklava tatlısını çok sevip diğer tatlılara tercih ederken daha sonra bu tatlıdan bıkıp künefe almaya karar verebilir. Bir ürüne duyulan zevk genelde zorunluluktan değil kişisel tercihlerden ötürü değişiklik gösterebilir. İkame ürüne olan zevk artarsa talebi de artar.

Coğrafi yakınlık da ikame mal tercihi aşamasında etkili olan faktörlerden biridir. Kendisine daha yakın veya yol üstü olan yerden alışveriş yapan bir tüketici ikame malın daha uzak yerde olmasından dolayı tercihini yakın olandan yapar.

Son olarak gelir de ikame mallara olan talebi etkiler. Gelirde meydana gelebilecek bir artış, tüketicinin tercihini etkileyebilmektedir. Tüketici önceki geliri ile kahvaltıda çay içerken, gelirindeki artış ile birlikte artık doğal portakal suyu içmeyi tercih edebilir.

İkame Mallar Nedir?

Tüketicilerin temelde aynı veya benzer olarak gördüğü ürün-hizmetleri ifade eder. Kısacası birbirinin yerine kullanılabilen mallara ikame mal denir.

3 yıl Ziraat Bankası’nda, 7 yılı aşkın bir süre de İş Yatırım’da çalıştım. Son 1 yıldır ise freelance yatırım danışmanlığı yapıyorum. Sizler de finansal piyasalar hakkında bilgi edinmek isterseniz blogumda yer alan şirket incelemeleri ve finans yazılarımı okuyabilirsiniz.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here